SES BİLGİSİ

3) SES DÜŞMESİ

Bazı sözcüklerin çekimlenirken veya füretilirken, seslerinden birisinin düşmesi olayına "ses düşmesi" denir.

a) Sonunda "k" ünsüzü bulunan sözcüklere küçültme eki getirildiğinde sondaki "k" ünsüzü
düşer.

yumuşak + çık -> yumuşacık minik + cik —> minicik

 küçük + cük —> küçücük ufak + cık -> ufacık

b) Bazı sözcüklerden " -l" ekiyle fiiller türetilirken sözcük sonlarındaki "k" ünsüzleri düşer.
yüksek + l -» yükselmek

alçak + l -» alçalmak

ufak + l —> ufalmak

c) İki heceden oluşan ve ikinci hecesinde dar ünlü bulunan organ ve akrabalık adlarına
ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde ikinci hecedeki dar ünlü düşer.

omuz + u -» omzu oğul + u -» oğlu alın + ı —> alnı

d)  Arapçadan dilimize geçen bazı sözcükler yardımcı fiillerle birleşik fiil yaparken veya
ünlü ile başlayan ek aldıklarında ikinci hecedeki dar ünlü düşer.

emir + i -> emri                                        emir + etmek -» emretmek

akıl + a -» akla                                          akıl + etmek -» akletmek

e)  Bazı bileşik sözcüklerde, sözcük içindeki benzer hecelerden ya da ünlülerden biri
düşer.

pazar + ertesi -> pazartesi biri + birine -> birbirine cuma + ertesi —> cumartesi

f) Turkçede iki ünlü yan yana bulunmadığı için ünlü ile biten bir sözcük ünlü ile başlayan
bir sözcükle birleşirken ünlülerden biri düşer. Buna "aşınma"da diyebiliriz.

ne + için —> niçin

 kahve + altı —> kahvaltı

ne + asıl -» nasıl

g) Bazı isimlerden " - le - " ekiyle fiil türetilirken sözcüğün son hecesindeki ünlü düşer.

ileri + le -> ilerlemek

koku + la -» koklamak

h) Bazı fiillerden yeni sözcükler türetilirken fiillerin ikinci hecelerindeki dar ünlüler düşer.

ayır + ıntı —> ayrıntı savur + ul -» savrulmak

devir + ik -> devrik


ÖRNEK

"Gecenin birindefecre karşı,

Güneşten evvel doğdu ufukta,

Mustafa Kemal'in altın başı."

mısralarında yer alan aşağıdaki kelimelerin hangisinde hece düşmesi vardır?

                               a)evvel    b)ufuk      c)birinde      d)fecre

ÇÖZÜM

İki heceden oluşan ve ikinci hecesinde dar ünlü bulunan sözcükler ünlü ile başlayan ek aldıklarında ikinci hecedeki dar ünlü düşer. "Fecir" sözcüğü de hal ekini alınca ikinci hecedeki dar ünlü düşmüştür.

Yanıt: D

       ÖRNEK

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde ses düşmesi yoktur?

A) Küçücük   B) Büyücek  

C) Ufacık          D) Kısacık

ÇÖZÜM

"Küçük, büyük, ufak" sözcükleri küçültme ekini alırken sözcük sonlarında bulunan "k" sesleri düşmüştür. "Kısa " sözcüğünde ise ses düşmesi olmamıştır.

Yanıt : D

 

ANA SAYFA SES BİLGİSİ SES OLAYLARI ÜNLÜ UYUMLARI VURGU ÇALIŞMA KAĞITLARI
Anasayfa
Ses-Bilgisi-Hece
Sesler ve Özellikleri
Ünlü Uyumları
BÜU kurallar
KÜU-Kuralları
Ünsüzler 
Ünsüz Benzeşmesi
Ünsüz Yumuşaması
Ses Düşmesi
Ses Türemesi 
Ünlü Daralması
Kaynaştırma-Ulama
Sözcük-Cümle Vurgusu
Alıştırma1
Alıştırma2
Alıştırma3
Alıştırma4