KARS ANTLAŞMASI / 13 Ekim 1921

Sakarya Meydan Muharebesi'nin sağladığı siyasal kazançlardan biri de, Kars Antlaşması'ydı.

Kars Antlaşması, Doğuda daha önce Mart 1921'de yapılan ve Moskova Antlaşması'yla düzenlenen ilişkilerin genişletilerek, Kafkas Devletlerini kapsaması, Doğu sınırımızın da kesinleşmesini sağlayan antlaşma olması açısından önemlidir.

Kars'ta 13 Ekim 1921'de imzalanan antlaşmaya Ermenistan, Azerbaycan, Gürcistan ve Sovyet Rusya temsilcileri de imza koymuştur.

Maddeleri şunlardır;

1. Osmanlı Devleti ile Çarlık Rusyası arasında yapılan her türlü antlaşma geçersiz sayılacak ancak Moskova Antlaşması geçerliliğini sürdürecektir.

2. Taraflar “Türkiye” ifadesi ile son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde kabul edilen Misak-ı Milli’nin kapsadığı toprakların anlaşılacağını kabul edeceklerdir.

3. Ankara Hükümeti; Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycanla ilişkili olup yeni yönetimlerce geçersiz sayılan antlaşmaları geçersiz sayıp tanımayacağını taahhüt edecektir.

4. Türkiye’nin kuzeyde Sarp köyünden başlayarak güneye uzanan doğu sınırları taraf devletlerce kabul edilecektir.

5. Batum ve çevresi, o bölgede yaşayan müslüman halkın kültürel ve dinsel haklarının saklı kalması şartı ile Gürcistan’a bırakılacaktır.

6. Ankara Hükümeti ve Gürcistan, ortak sınır bölgeleri halklarının karma bir komisyonca gümrük, güvenlik ve sağlık işleri alanlarında konulacak öncelikli yasalara uymaları koşuluyla, sınır geçişlerinin kolaylaştırılmasını sağlayacaklardır.

7. Gürcistan, Karadeniz’e kıyısı olan bir devlet olarak, Moskova Antlaşması’nda belirtilen Boğazlara ilişkin rejimin düzenlenmesine ilişkin esasları kabul edecektir.

8. Türkiye ve Gürcistan, sınır bölgelerinde yaşayan halklardan olup Gürcü yada Türk uyruğundan çıkmak isteyenlerin, mal ve paralarıyla birlikte bir ülkeden diğerine geçişlerini kabul edeceklerdir.

9. Türkiye ve Gürcistan, içlerinden birinin öteki ülke topraklarında oturan uyrukları için “En çok gözetilen ulus” statüsü uygulayacaklardır.

10. Nahçivan’ın statüsünün belirlenmesine ilişkin yapılacak her türlük antlaşmadat Türkiye’ninü tarafr olmasınık öngörene Moskovar Antlaşmasıg hükmüe aynenç geçerlie olacaktır.